2/3

"Rivayete göre mutevatir hadislerin 17 olduğunu söyleyen İmam-ı Azam (r.a.)dir" şeklindeki

ifade tamamen bir saptırmadır. Bu esasen İmam-ı Azam  (r.a.)`in büyüklüğünü değil; ona atılan bir iftira ve çamuru dillendirmektir. Bu hususta bir kaynak da mevcut değildir.(26)
   Bu ifade İbn-i Haldun (r.a.)`in mukaddimesinden rivayet edilmiştir. Rivayet şöyledir:
   "Bil ki, müctehid imamlar, hadis ilminde hadis rivayetini çok veya az yapmak konusunda 

değişik tavırlar sergilemişlerdir. Ebu Hanife (r.a.)`in rivayetlerinin sayısının 17 hadise

ulaştığı veya buna yakın bir rakam olduğu söylenmiştir".(27)
   Oysa fiili durum tam aksini göstermektedir. Zira Ebu Hanife (r.a.) mutlak müctehid sıfatına

haiz bir imamdır. Rasul-u Ekrem (s.a.v.)`den rivayet edilen hadisler içerisinde ancak 17`isine

güvenebileceğini söyleyen veya, ancak bu miktardaki hadise güvenen bir kimsenin, fıkhın bütün

meselelerinde hukuk vermesi mümkünmüdür acaba..?!..
   Nitekim Ahmed İbn-i Hanbel (r.a.)`e birisi "bir kimse yüz bin hadis ezberlese fakih olurmu.

?.."diye sormuş. İmam da "hayır olamaz" demiş, adam "iki yüz bin ezberlerse" diye sormuş, 

yine "hayır" demiş; adam: "üçyüzbin ezberlerse" diye sormuş, İmam yine "hayır" demiş, adam bu

sefer "dört yüz bin hadis ezberlerse" diye sorunca Ahmed İbn-i Hanbel (r.a.) "eh şöyle, böyle"

diyerek cevap vermiştir.(28)
   Şimdi durum bu iken, en az dört yüz bin hadis şart koşulurken, hangi insaf sahibi ittifakla

kabul edilen mutlak müctehid İmam-ı Azam Ebu Hanife (r.a.) hazretleri hakkında hadiste zayıf-

tır diyebilir.
   Burada dikkatten kaçmaması gereken İbn-i Haldun (r.a.)`in "yukalu" (söylendiğine göre) 

şeklinde başlayan bu sözünde İmam-ı Azam (r.a.)`in bildiği ve amel ettiği hadislerin değil

rivayet ettiği hadislerin sayısı hakkında söz edilmektedir. Bilindiği gibi başta Hz. Ebubekir

(r.a.) olmak üzere önde gelen bir kısım sahabenin  (r.anhum) rivayet ettiği hadis sayısı  

fazla değildir. Nasıl ki bu durum onların az hadis bildiği ve az hadisle amel ettiğini göster-

mezse, aynı şeyi İmam Ebu Hanife (r.a.) içinde söylemek gerekir.
   İbn-i Haldun (r.a.)`de bu sözün  İmam-ı Azam (r.a.)`in az hadis bildiğini göstermeyeceğini

söylemiştir." Hakikaten yüz çevirmiş ve sırat-ı müstakim`den sapmış olan bazı kimseler "bu 

İmamlar arasında az hadis bilmelerinin sebebi, hadis bilgilerinin azlığıdır" diyerek ileri 

geri konuşmuşlardır. İmamların büyükleri hakkında böyle bir inanç beslemek mümkün değildir".

(29)
   İmam Ebu Yusuf (r.a.) ve İmam Muhammed bin Hasan (r.a.)`in "Kitab`u-l Asar"`larında yine

Muhammed bin Hasan (r.a.)`in  "El-muvatta"`sında, "Kitab`u-l Hucce Ala Ehli`l-Medine"`sinde 

ve daha bir çok kitaplarda ve yine Muhammed Bin Mahmud El- Havarizmi (r.a.)`in "Camiu Mesanid`

i-l İmam" adıyla bir araya topladığı hadislerini de hasaba katarsak Ebu Hanife (r.a.)`in 

rivayet ettiği hadislerin İmam Şafii (r.a.) ve İmam Malik (r.a.)`in rivayetlerine oranla ne 

kadar fazla olduğunu görürüz.
   Nitekim Ebu Hanife (r.a.)`in 2000`i üstadı Hammad  Bin Ebi Süleyman (r.a.), ikibini de 

diğer hocaları kanalıyla olmak üzere dört bin hadis rivayet ettiğini kaynaklar bize haber 

vermektedir.(30)
   Bunun içindir ki büyük muhaddis İbn-i Hacer (r.a.) İmam-ı Azam (r.a.) için "kesiru`r-

rivayeh" (çok hadis rivayet eden ) olduğunu söylemesini nedeni çok iyi anlaşılmaktadır.(31)
   Ez-Zehebi , İbn-i Abdi`l- Hadi , İbn-i Nasiriddin, İbnu`l-Mibred ,Es-Salihi, Es-Suyuti

El- Bedahsi, El-Acluni (Allah onlardan razı olsun) ve bir çok alim Ebu Hanife (r.a.)`i  hadis

hafızları arasında saymışlardır.
   Şafii mezhebine mensup meşhur muhaddis Yusuf  Es-Salihi (r.a.) İmam-ı Azam (r.a.) hakkında

şöyle demiştir: "Ebu Hanife (r.a.) büyük ve ileri gelen hadis hafızlarındandı. Şayet o hadis-

le çok ilgilenmese ve hadislere önem vermeseydi, fıkhi meselelerde gerektiği gibi hüküm çıka-

ramazdı.(32)
   Ayrıca İmam-ı Azam (r.a.)`in ictihadlarında kullandığı hadisler Tahanevi (r.a.)`in İ`lau`s-

Sunen`inde, Turkmani (r.a.)`in El Cevheru`n- Naki`sinde, Ez-Zeylai (r.a.)`in Nasbu`r-

Raye`sinde zikredilmiş, ortaya konmuş ve iftiralar reddedilmiştir. Yine İmam Ebu Hanife (r.a.)

`in kullandığı hadisler Murtaza Ez-Zebidi (r.a.) tarafından Ukudu`l-Cevahiri`l-Munife adlı 

iki ciltlik bir eserde toplanmıştır.
   İmam Ebu Hanife (r.a.)`in Allah Rasulu (s.a.v.)`in hadislerine karşı takındığı tavrı, 

sünnete sarılma ve uymaya olan aşırı bağlılığı kendi sözleridir.
   "İçlerinde  hadisle meşgul olanlar bulunduğu müddetçe insanlar kurtuluş içindedir. Ne zaman

ilmi hadis ve sünnet dışında ararlarsa  bozulurlar. Allah (c.c.)`un diniyle ilgili bir konuda 

şahsi görüşünüze göre hüküm vermekten sakınınız. Sünnete tabi olunuz. Kim sünnet`ten ayrılırsa

sapıtır".(33)
   "Şayet sünnet olmasaydı bizden kimse kuran`ı anlayamazdı. İnsanlar hadisle ameli bıraktı.

Hadissiz ilim talep edenler fitne ve fesat yayarlar".(34)
   "Bir konu hakkında hüküm verirken önce Allah (c.c)`un kitabını esas alırım. Aradığım 

meselenin hükmünü orda bulamazsam Rasulullah (s.a.v.)`in sünnetine ve güvenilir ravilerin 

birbirlerinden rivayet etmeleri suretiyle yaygın olarak gelen rivayetlere bakarım. Orda da

bulamazsam onun ashabından dilediğim kimsenin görüsünü alırım".(35)
   "Hz.Peygamber  (s.a.v.)`den gelen bir hadis varken onu bırakıp başkasını almayız".(36)
   "Allah (c.c)`nun kitabı , Rasulu (s.a.v.)`in sünneti ve sahabe (r,anhum)`un icmai varken,

kendi görüşüyle hüküm vermek kimsenin haddine değildir".(37)
   "Allah (c.c) Rasulu (s.a.v.)`e muhalefet edene lanet etsin. Allah (c.c.) bize onunla ikram

etti ve bizi onunla kurtardı".(38)
   Bütün bunlar Ebu Hanife (r.a.)`in hadisler karşısındaki tutumunu göstermektedir. Bunca 

delilden sonra hala onun hadis konusunda cahil olduğunu ve hadise itibar etmediğini söylemek;

hakikati saptırmak, beyinleri karıştırmak, dimağları sulandırmak ve gerçeği örtbas edip, 

sünnet konusunda cahilce hatta kasıtlı olarak inkar edenlerin inkarlarına delil bulmaya çalış-

maktan başka bir şey değildir.
   Biz yine İmam-ı Azam (r.a.)`in hadislere olan düşkünlüğünü delillendirmeye devam edelim.
   Ez-Zebidi  (r.a.) Yahya bin Nasr (r.a.)`den şöyle rivayet etmişti: "Ebu Hanife (r.a.)`in 

yanına vardım. Evi kitaplarla doluydu. Bunlar ne dedim? İmam (r.a.) " bunların hepsi hadistir.

Bunlardan ancak pek azını rivayet ettim " dedi." (39)
   Aliyyu`l-Kari (r.a.)`de Muhammet Bin Sem`a (r.a.)`den "Ebu Hanife (r.a.)`in  eserlerinde 

yetmiş bin kusur hadis zikrettiğini ve El Asar adlı eserini kırk bin hadisten seçerek meydana

getirdiğini rivayet eder".(40)
   

Başa dön                  Ana sayfa

Kaynakça :

   26- Ebubekir sifil  a.g.e.  s:95
   27- Ibn-I Haldun - Mukaddime    s:444
   28- I`lamu`l-Muvakkin   1/45
   29- Ibni Haldun     -Mukaddime  s:444
   30- Kevseri - Fikh`u Ehli`l Irak ve Hadisuhum  s :59
   31- Mekanetu Imam Ebi Hanife   s:128
   32- Kevseri - Te`nib-ul Hadip   s:304
   33- Es-sarani -  Mizan`ul- kubra   1/51
   34- Kasim -  Kavaid`ud Tahsis  s :298, Es-sarani-  Mizanul Kubra  1/58
   35- Ez-zehebi   - Menakibul Imam Ebu Hanife  s:34
   36- Es-suyuti       -Tebyid`us Sahife  s:305
   37- El-heytemi  -  EL hayrat`ul Hisan  s:41
   38- Ibn-I Abd1`il Berr - El-inkita   s:254
   39- Ukudu`l cevahir`ul Munifeh   s:32
   40- Aliyyu`l kari  - El-cevahiru`l  Mudiyyeh   2/474